रामप्रसाद धिताल

  • सनातन परम्परामा खानपान

    अत्याधुनिक भनिएको एक्काइसौं शताब्दीमा खानपानसम्बन्धी सनातन परम्परा कतिपयलाई अव्यावहारिक लाग्न सक्छ। त्यसैले सनातन शास्त्रमा भएका खानपानसबन्धी व्यवस्थाको मर्म नबुझी त्यसको आलोचना गर्ने गरिएको पाइन्छ। ‘जस्तो अन्न त्यस्तै मन’ भन्ने उक्तिलाई आत्मसात गर्दै सनातन शास्त्रमा ख...

  • नयाँ वर्ष एक : चाड अनेक

    २०७५ वर्षअघि स्थापित भएको विक्रम संवत् नपालको राष्ट्रिय संवत्को रूपमा प्रचलित छ। विक्रमसंवत् अनुसार वैशाख १ गतेलाई नववर्षको रूपमा मनाइन्छ। सौर पात्रोअनुसार चल्ने भएकोले विक्रम संवत्लाई सूर्य संक्रमणको आधारमा गणना गरिन्छ। नववर्षको दिन सूर्यले मेष राशिमा प्रवेश गर्ने भएकोले यो...

  • कर्तव्यपालनाको पाठ सिकाउने राम

    आफ्नी पत्नीको रक्षा गर्न नसक्ने पनि भगवान्! भगवान् भएर पनि रामले सीताको हरण कसले गर्‍यो भन्ने किन थाहा पाउन सकेनन्? रावणको राज्य लंका पत्ता लगाउन नसकेर किन धुइँधुँइ खोज्नुपर्यो? रावणसामु पुग्न किन बाँदरहरूको सहयोग खाँचो पर्‍यो? रावणलाई मार्ने सूत्र किन भाइ ...

  • हराउन नदिऊँ मौलिक ज्ञान

    ‘दूध फाट्ला है, २\३ त्यान्द्रा कुश डुबाई राख।’ केही समयअघि एक मित्रको घरमा धार्मिक अनुष्ठानमा सहभागी हुँदा हजुरआमाले सम्झाइन्। वैदिक सनातन कर्म कुशविना सोच्न पनि सकिन्न। माङ्गलिकदेखि पितृकार्यमा समेत शुरुदेखि अन्त्यसम्म आवश्यकता पर्छ। कर्मपात्रमा पवित्र र कुशका ...

  • वेद, पुराण र वास्तु

    सनातन धर्मावलम्बीहरूको प्रामाणिक ग्रन्थ वेद हो। ऋक्, यजु, साम र अथर्व गरी चार स्वरूपमा रहेको वेद शब्दको सामान्य अर्थ हुन्छ– ज्ञान। वेदले मानिसलाई अज्ञानरूपी अन्धकारबाट ज्ञानरूपी ज्योतितर्फ अगाडि बढाउँछ। ज्ञान, कर्म र उपासनाबाहेक र अन्य व्यवहारिक पक्षका लागि पहिलो माध्यम...

  • किन मनाइन्छ चाडपर्व ?

    हिन्दु धर्मको बहुलता रहेको विभिन्न जाति र भाषाभाषीको बसोबास रहेको नेपालमा हरेक दिनजसो कुनै न कुनै पर्वहरू परिरहेका हुन्छन्। किन मनाइन्छ त चाडपर्व? चाडपर्वका सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र मानव स्वास्थ्य रक्षाका दृष्टिले हेर्न सकिन्छ। सामाजिक महत्त्व चाडपर्व पारिवारिक...

  • माधवनारायणकाे एकमहिने कठाेर व्रत

    काठमाडौं उपत्यकाका दुई स्थानमा पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म माधवनारायणको व्रत चल्छ। एक काठमाडौंको साँखुस्थित शालीनदी किनार र अर्को भक्तपुरको हनुमानघाटमा। विशेषगरी यो व्रतको महत्त्व नेवार समुदायमा छ। साँखु र भक्तपुर यसै पनि नेवारी जातिको बसोबास भएको क्ष...

  • सनातन धर्ममा भाग्य र कर्म

    सनातन वैदिक हिन्दु धर्मले आफ्ना अनुयायीलाई ‘कर्ममा नभई भाग्यवादमा विश्वास गर्न लगाउने’ आलोचना खेप्दै आएको छ। पुराणका पण्डित र ज्योतिषशास्त्रीहरूले फैलाउँदै आएका केही अफवाहका कारण वैदिक धर्मले भाग्यमा भर पर्ने र कर्मलाई महत्त्व नदिने भान पर्नु स्वभाविक पनि...

  • स्वस्थानी व्रतकथाको सन्देश

    पौषशुक्ल पूर्णिमादेखि घर घरमा स्वस्थानी व्रतकथा वाचन तथा श्रवण गर्ने क्रम चलिरहेको छ। त्यही स्वस्थानी व्रतकथाका विभिन्न प्रसंगलाई लिएर आलोचना गर्नेहरूले ‘अहिलेको समयअनुसार अव्यावहारिक व्रत’, ‘महिला हिंसा गर्न उक्साउने ग्रन्थ’ जस्ता टिप्पणी गर्ने गरेका ...

  • चाडपर्वको खानपान : संस्कृति मात्र होइन स्वास्थ्यरक्षा पनि

    सनातन परम्परामा विशेषगरी जाडो, गर्मी र वर्षा गरी तीन ऋतुको व्यवस्था छ। साथै यीसँगै जोडिएर आउने वसन्त, ग्रीष्म र हेमन्तको उल्लेख पाइन्छ। यसरी कालगणनाका लागि वर्षमा ६ ऋतुको व्यवस्था गरिएको छ। ऋतुअनुसारको जीवनचर्या अपनाउने र त्यसअनुसारको खानपान गर्ने गरे स्वास्थ्य रक्षा हु...

  • पुराणका प्रसंग : कथा सुन्ने, सार ग्रहण गर्ने

    सञ्चार माध्यममा सनातन धर्मका देवता ऋषि, महापुरुषहरू नै भ्रष्ट भएको, तिनले पितृसत्तालाई प्रश्रय दिएको, नारीहिंसाको सुरुआत गरेको वा त्यसलाई बढावा दिएको लगायतका आलोचना पढ्न र सुन्न पाइन्छन्। त्यस्ता भ्रष्टहरूलाई देवता, महापुरुष वा ऋषि मानेर तिनीहरूको अनुकरण गर्ने कि न...

  • दरबारमा बसेर राणाशासनको विरोध गर्न 'पिँजडाको सुगा'

    पूर्वीय दर्शनलाई आत्मसात गर्दै आफ्ना रचनामार्फत मानिसमा आध्यात्मिक चेतना भर्ने र सरस रूपमा नैतिक सन्देश प्रवाह गर्ने कविको रूपमा परिचित छन्– लेखनाथ पौड्याल (१९४१–२०२२)। गण्डकी अञ्चलको कास्की अर्घौ अर्चलेमा पं. दुर्गादत्त र वसुन्धरादेवीको जेठा छोरा पौड्याललाई न...

  • सनातन परम्परामा नामकरण संस्कार

    नाम ब्रह्माण्डमा रहेका कुनै पनि सजीव वा निर्जीव वस्तुको पहिचान हो। नाम लिनेबित्तिकै कुनै पनि वस्तुको स्वरूप मस्तिष्कमा आउँछ। मानिसकै सन्दर्भमा पनि कुनै व्यक्तिको नाम लिँदा उसको मुहार आँखामा घुम्न थाल्छ। नदेखेकै भएपनि नामकै आधारमा मान्छेको स्वरूप यस्तो होला भन्ने अनुमान लग...

  • पशुपतिनाथमा शतबीज छर्न जाँदै हुनुहुन्छ?, थाहा पाउनुस् यी कुरा

    पितृका नाममा शतबीज छर्ने दिनका रूपमा चिनिन्छ, मार्ग कृृष्ण पक्षको चतुर्दशी तिथि। अघिल्लो दिन अर्थात् त्रयोदशीका दिन शुद्ध भई साँझ शिवालय पुगेर पितृका नाममा दीप बाली रातभर जाग्राम बस्ने चलन छ। बिहान सबेरै बत्ती नदीमा सेलाएर स्नान गरी शिवालयमा शतबीज छर्ने चलन छ।  ...

  • संस्कृत लेखौँ, बोलौँ तर शुद्ध

    सन्दर्भ–१  नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः। न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः।। आत्मालाई न त हतियारले काट्न वा छिनाउन सक्छ न त आगोले नै डढाउन। न पानीले भिज्छ न हावाले नै यसलाई सुकाउन सक्छ। श्रीमद्भागवत गीता (२।२३) को श्लोकको...

  • पेशागत समस्याको समाधान शिक्षामा खोजौँ

    शिक्षा व्यापारिक भयो, सानै उमेरमा भौतिकताको दौड सिकायो, नैतिकताबाट टाढै राख्यो, जीवन सिकाएन भन्ने गुनासो सुनिन्छ। प्रविधिका कारण विश्वमा अनेक किसिमका चामत्कारिक उपलब्धि हासिल भएको देखिए पनि शिक्षाको गुणस्तरमा ह्रास आइरहेको छ। वैज्ञानिक, चिकित्सक, अभियन्ता (इन्जिनियर),...

  • तिहारमा गाइने खैँजडी भजन

    तिहारमा द्यौसी भैलोसँगै विशेषगरी क्षत्रीबाहुन बसेको समाजमा तिहारदेखि ठूलीमा द्यौसी भैलौसँगै खैँजडी भजन गाउने चलन छ। नेपाली साहित्यमा लोकभजनको नामले प्रचलित खैँजडी भजनमा प्राय क्षत्रीबाहुन समुदायका व्यक्तिहरू सहभागी हुने भएपनि दर्शक र श्रोताको रूपमा समाजका सबै समुदा...

  • पुरुषार्थमा विश्वास राख्नेलाई मात्र दिन्छिन् लक्ष्मीले साथ

    औँसी तिथि देवपूजाका लागि उपयुक्त मानिँदैन। यसलाई पितृको सम्झना गर्ने वा श्राद्धादि कर्म गर्ने दिनका रूपमा लिइन्छ। पितृको सम्झना गर्दा शान्त भएर गर्नुपर्छ। देवपूजा गर्दा शंखघण्ट, डमरुलगायत बजाएर उत्सव मनाइन्छ। तर वर्षका १२ मध्ये कार्तिक कृष्ण अमावास्या (औँसी) मा देवता (देवी)...

  • धर्मशास्त्रमा छैन काग र कुकुरतिहार, खुवाउनुपर्छ प्रत्येक दिन

    काठमाडौं : नेपाल र भारतबाट प्रकाशित पञ्चांगहरूले सोमबार 'यमपञ्चक' सुरु भएको बताएका छन्। यमपञ्चकको पहिलो दिन सोमबार कागतिहार र मंगलबार कुकुरतिहार उल्लेख गरिएको छ। तिहार पौराणिक पर्व भए पनि कागतिहार र कुकुरतिहार मनाउने चलन एक शताब्दीभन्दा केह...

  • आशीर्वादको अर्थ

    आश्विन शुक्ल पक्षको दशमी अर्थात् विजयादशमीको दिन नौ दिनसम्म आराधना गरिएकी नवदुर्गाको पूजा विसर्जन गरी मान्यजनको हातबाट लगाइने प्रसाद (टीका र जमरा)को ठूलो महत्त्व छ। उत्तिकै महत्त्व छ, मान्यजनले दिने आशीर्वाद वा आशिर्वचनको। आशीर्वाद अर्थात् आफूभन्दा सानाको कल्याणको कामना व...

सामाजिक संजाल

सम्पर्क

थाहा खबर प्रा. लि.
सुमार्गी बी कम्प्लेक्स
बबरमहल- ११, काठमाडौं, नेपाल

इमेलः
समाचार विभाग: इमेल-thahakhabar16@gmail.com
फोन : ९७७-१- ४२६१९४१
बिज्ञापनः फोन- ९७७-१-४२६३४५४/९८४१३०४३९१ (प्रेम)
इमेल: ad@thahakhabar.com

हाम्रो बारेमा

प्रधान सम्पादक: तीर्थ कोइराला
सूचना विभाग दर्ता नं.: ७७८/२०७४-७५

[विस्तृत]